كلك سينا

یکی از مسایل مهمی که در نظام آموزشی علم اقتصاد در ایران و شاید در تمامی دنیا وجود دارد، آن است که آموزش های صورت گرفته در دانشکده های اقتصاد صرفا در چارچوب اقتصاد مرسوم بوده نگاههایی که (کم یا زیاد) منتقد رویه مرسوم میباشند کمتر به دانش آموختگان آموزش داده میشود . شاید (و تنها شاید) یکی از مسایل موجود در میان اقتصاد خوانده ها و حتی برخی اساتید آن است که هنگامیکه از رویکردهای رقیب در این علم سخن گفته میشود ، در بدایت امر نگاهها به سراغ نظام فکری سوسیالیستی و نظام فکری سرمایه داری معطوف میشود . درهمین شرایط نگاه طیفی به هر یک از نظام های ذکر شده مغفول مانده کمتر مورد توجه قرار میگیرد .واقعیت آن است که در دل نظام سرمایه داری ، طیف های مختلفی از اقتصاد دانان ظهور کرده اند که لزوما در مورد مسایل مختلفی از قبیل نقش دولت در اقتصاد، اهمیت توزیع درآمد ، اهمیت روش شناسی (از منظر های مختلف) و... لزوما با یکدیگر همنوایی نداشته آرای مختلفی دارند . به نظر میرسد که این نگاه طیفی در تفکر سوسیالیستی نیز وجود داشته باشد .

ساختارگرایان گروهی از اقتصاد دانان هستند که در سال های اخیر نکات قابل توجهی از مسایل اقتصادی را مطرح و تجزیه و تحلیل نموده اند . هر چند که از نظر کمی تعداد طرفداران (وشاید آشنایان با) این اندیشه در ایران اندک است و از سویی نظام آموزشی نیز چندان عنایتی به آن دارد، ولی طرح نمودن مجمل کلیدی ترین و بارزترین وجوه اندیشه ای این گروه خالی از لطف به نظر نمیرسد .

1-     ساختارگرایان مدل های خود را بر حسب اجزای حقیقی تشکیل نمیدهند –یعنی تنها با قیمت های نسبی سرو کار ندارند- بلکه بطور صریح آنها را بر اساس قیمت ها و جریانات درآمدی بر حسب مقادیر اسمی شکل میدهند. به تعبیر دیگر آنها با همان چیزی که عملا مردم ، بنگاهها و وزرای مالیه با آن مواجه هستند سروکار دارند مانند دستمزدهای اسمی ، نرخ ارز اسمی، بودجه اسمی و..

2-     ویژگی دیگر الگوی ساختارگرایان آن است که قیمت ها با درجات مختلف تحت کنترل عوامل اقتصادی هستند و در فرایند قیمت گذاری مجال اعمال قدرت شخصی وجود دارد. یعنی علاوه بر هزینه های تولید کالا و محصول ، وضع حاشیه های سود یا اضافه بهای دلخواه ( (  mark up   در شکل گیری قیمت ها و تحریک پویایی ها نقش مهم دارد

3-     هر مجموعه از بازیگران اقتصادی که به نوعی به یک طبقه توزیعی (دستمزدها – سود شرکت ها و..) یا یک بخش تولیدی مرتبط میشوند، الگوهای رفتاری متفاوتی دارند و بطور جزیی بر روی نظام کنترل دارند . فضای مانور موجود برای رفتار افراد (و حتی دولت) به نهادها و تاریخ اقتصادی مورد بررسی بستگی دارد .

4-     ترسیم رفتار عوامل اقتصادی در الگوهای اقتصادی تابعی از نحوه توصیف خود از ارتباطات علی و معلولی در سیستم کلان اقتصادی است . از دید ساختارگرایان ، وقتی اقتصاد با یک اختلال تعادلی مواجه میشود ، به روش های بسیاری میتواند تعدیل شود . ممکن است سطوح محصول یا توزیع درآمد در میان طبقات تغییر کند و همچنین ممکن است نرخ بهره یا توزیع درآمد در میان طبقات تغییر نماید در عین حال ممکن است که ثروت افراد محدود شود یا گسترش یابد . بنابر این طراحان الگوهای اقتصادی در شرایط و محیط های مختلف باید آن سازوکارهای تعدیلی را در مدل خود تعبیه کند که با علل تجربی یا نهادهای مربوط به شرایط اقتصادی مورد بررسی ،سازگار و قابل توجیه باشد. از دید ساختارگرایان تا وقتی که روابط ساختاری گروهی و قدرت اقتصادی تعریف نشود چنین کاری امکان ندارد.

 4-1. در نتیجه قواعدی که در مدل های کلان تعبیه میشوند بایستی بیشتر از ناحیه تاریخی ونهادی  توجیه شوند تا از ناحیه تبعیت از قواعد بازی های بهینه یابی خانوارها و بنگاهها.

متن زیر سخنرانی دکتر فرشاد مومنی است که در جلسه ی نهادگرایی موسسه ی دین و اقتصاد ارائه گردید.

چندي پيش تعبيري در يك سمينار علمي از سوي يكي از همكاران مطرح شد كه بسيار جالب و درست بود با اين مضمون كه از گرفتاري‌هاي بزرگ نظام آموزش اقتصاد در ايران اين است كه بند ناف اغلب اقتصاددانان ايران را با آموزه نئوكلاسيكي بسته‌اند و ساختار اين نظام به گونه‌اي است كه اين تصور را به صورت نهادمند تحميل مي‌كند كه گويي فقط يك زاويه نگاه علمي به اقتصاد وجود دارد و آن زاويه‌اي است كه نئوكلاسيك‌ها نگاه كرده‌اند.                                                                          

ادامه مطلب

روز یکشنبه دوست بسیار عزیزم رضا مجید زاده مطلبی را به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید در نقد آموزش علم اقتصاد در دانشگاه ها در روزنامه اعتماد نوشته بود که از جهات زیادی برای من جالب توجه بود.

رضا نوشته ی خود را با این جملات اغاز کرده:

"تدريس اقتصاد در دانشگاه ها همانند تدريس شکار اژدها است. سال ها است که به دانشجويان مي آموزند در دنيا گونه هاي متفاوتي از اژدها وجود دارد. مباحث بسيار مفصلي در مورد رنگ، طول، نژاد، محل زيستن و نقطه ضعف اژدها به دانشجويان ياد داده مي شود. زماني که دانشجويان اقتصاد، در هر کجاي دنيا، از دانشکده هاي اقتصاد فارغ التحصيل مي شوند، تنها موجودي که هرگز با آن مواجه نخواهند شد همان اژدهاي خيالي اقتصاد مرسوم است."

متن کامل این نوشته را می توانید در اینجا بخوانید.

ناگفته نماند خودش از نوشته اش راضی نبود و می گفت می توانستم از این بهتر بنویسم!!!

چند وقتی بود قصد داشتم مطلب جدیدی در این وبلاگ بگذارم اما تا نصفه ی نوشته که می رفتم پشیمان می شدم و نوشته را در فایل دست نوشته هایم ذخیره می کردم.

تا اینکه چند روز پیش خیلی بی مناسبت با عده ای از دوستان بحث کنکور به میان آمد و طبق روال معمول محافل دوستی ما که همه چیز را به اقتصاد می چسبانیم وتحلیل اقتصادی_جدیدا البته نهادی_برایش می کنیم کنکور را و اثرات اقتصادی ان را بر خانواده ها و جامعه بررسی نمودیم.

در این نوشته قصد آمار دادن و تحلیل کردن ندارم که اگر امار یا تحلیل خواستید می توانید به اینجا و اینجا و اینجا و اینجا و یا اینجا مراجعه نمائید.

نکته ای که علاوه بر تمام تحلیل ها به ذهنم خطور کرد جابجا شدن طبقات اجتماعی حاظر در دانشگاه های آزاد و دولتی با هم است.

تا 7-8 سال قبل که تا این حد کلاس های کنکور و آزمون های آزمایشی و کتاب های کمک آموزشی و اردوهای پیش دانشگاهی فراگیر نشده بود و اکثر شرکت کنندگان در کنکور تقریبا از شرایطی مشابه به لحاظ امکانات آموزشی برخوردار بودند.

در نتیجه وقتی به دانشگاه ها سر می زدی مثلا در دانشگاه های دولتی اکثر قبول شدگان را متعلق به طبقه ی متوسط می دیدی و بضاعت مالی فرد نقش تعیین کننده ای در قبولی او در دانشگاه نداشت و وقتی به دانشگاه آزاد می رفتی اکثر دانشجویان را متعلق به طبقه ی مرفه جامعه می یافتی.

پی نوشت:این تحلیل بر اساس مشاهدات اندک من در 5-6سال دوره ی دانشجویی بوده و درک و دیدگاه شخصی بنده می باشد

قبل از آنکه به نکاتی در تکمله ی بحث پیش اشاره نمایم برخود لازم می دانم از کلیه ی دوستان عزیز به خاطر تاخیر پیش آمده در به روز رسانی وبلاگ معذرت خواهی نموده و به نوبه ی خود و دوشادوش سایر دوستان عزیزم قول دهم تا تلاش بیشتری را مصروف این امر نمایم.

دوستان عزیز استحضار دارند که در حوزه ی علوم انسانی خصوصا علم اقتصاد رسیدن به اجماع بر سر موضوعی یا اصولا ارائه ی نظریه ای که مورد وثوق همگان واقع شود تقریبا غیر ممکن یا تا حدود زیادی دشوار می نماید.

به نظر بنده در حوزه ی مسائل اقتصاد ایران نیز داستان به همینگونه بوده و خواهد بود و کمتر مسئله ای را می توان پیدا کرد که راه حلی یگانه برای آن از سوی تمام تفکرهای موجود در اقتصاد کشور ارائه شده باشد.

با توجه به فرض بالا و با عنایت به رعایت اخلاق حرفه ای بهتر است دوستان عزیز به جای سلبی صحبت کردن در این زمینه و تخریب طرف مقابل بیشتر به دفاع از ایده های خود بپردازند و به جای مخاطب قراردادن دیدگاه متعارض با پسوندها و پیشوندهای ناشایست سعی در تبیین نقاط ضعف دیدگاه رقیب داشته باشند.

از طرف دیگر اگر تغییر مشی و ایدئولوژی را برای خود پسندیده می بینند و با افتخار دم از تحول فکری می زنند این امر را برای دیگران نیز به فال نیک بگیرند.

بیش از این علاقه ای به ورود به این بحث ندارم و باز هم خودم را و همه را به رعایت انصاف دعوت می نمایم.

 

چندی ست در محافل مجازی اقتصادی بحثی بر سر اموزه های اقتصاد نئوکلاسیک و بکارگیری آن در اقتصاد ایران و دانشکده های اقتصاد به راه افتاده است.

در این زمینه نکاتی به ذهنم رسید که ارائه ی آنها را جهت تنویر افکار عمومی لازم می دانم.

چندی ست اساتید دانشگاه شریف مانند دکتر نیلی و طبیبیان و غنی نژادو... به شدت خود را دائیه دار و مروج اقتصاد نئوکلاسیک در کشور می دانند و به دفاع از تفکرات خود و نقد افکار دگر اندیشان پیرامون خود می پردازند.

ادامه مطلب